Asansör Periyodik Kontrolü: Kim Yapar, Neye Bakılır?

Kısa cevap

Asansör periyodik kontrolünü yılda en az bir kez A tipi muayene kuruluşu yapar. Bu kuruluşu Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yetkilendirir ve kuruluş belediye ya da il özel idaresiyle protokol imzalar (Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 9, 8/1). Bina sorumlusu, kontrolü yaptırmak ve ücretini ödemekle yükümlüdür. Kontrol sonunda asansöre, sonucuna göre yeşil, mavi, sarı ya da kırmızı bilgi etiketi iliştirilir.

Bu rehberde kontrolü kimin yaptığını, ücreti kimin ödediğini ve kontrolde nelere baktıklarını anlatıyoruz. Kontrol gününe hazırlanmayı ve rapordan sonrasını da ele alıyoruz.

Periyodik kontrolü kim yapar?

Kontrolü, yönetmelikte “A tipi muayene kuruluşu” olarak tanımlanan ve Bakanlık tarafından yetkilendirilen kuruluşlar yapar (md. 4/c). Yönetmelik md. 9'a göre bir kuruluş belirli bir bölgede kontrol yapacaksa o bölgenin ilgili idaresiyle, yani belediye ya da il özel idaresiyle protokol imzalamalıdır. Protokol en az dört yıllık olur (md. 9/5). Şartları sağlayıp yetkilendirilmesi hâlinde TSE de A tipi muayene kuruluşu olarak görev alabilir.

Belediyenin rolü kontrolü bizzat yapmak değildir; protokolü imzalar, ücreti karar organında belirler ve takip kontrolünde güvenli hâle getirilmemiş asansörleri mühürler. Muayene kuruluşlarının yetkilendirme bilgisi ve süresi Bakanlığın resmî internet sitesinde duyurulur (md. 5/5).

Ankara'da hangi kuruluş kontrol yapıyor?

Ankara'da periyodik kontrolü yapan protokollü kuruluşu ve güncel ücret tarifesini doğrudan ilgili belediyeden teyit edin. Ankara Büyükşehir Belediyesi bu konudaki duyurularını kendi internet sitesinde yayımlar. Protokoller ve tarifeler dönemsel olarak değişir. Eski bir duyuruya ya da üçüncü kişilerin aktardığı bilgilere dayanarak ödeme yapmayın.

Ne sıklıkla yapılır?

Kullanımdaki her asansörün periyodik kontrolü yılda en az bir kez yapılır (md. 8/1, 16/1). Yönetmelik md. 34'e göre bina sorumlusunun yükümlülükleri arasında yılda en az bir periyodik kontrol yaptırmak da vardır. Yönetmeliğe aykırı davranan bina sorumlusuna Bakanlık, 1705 sayılı Kanun'un 6. maddesine göre idari para cezası uygulayabilir (md. 37/1).

Yeni monte edilen asansörlerde durum biraz farklıdır. Tescil öncesindeki ilk periyodik kontrol, asansör yaptırıcısının başvurusu üzerine en geç 15 gün içinde yapılır. Bu kontrolü yaptırmak ve ücretini ödemek asansör yaptırıcısının işidir (md. 8/2). İlk kontrolün ücreti, normal periyodik kontrol ücretinin üç katı olarak tahsil edilir (md. 23/2).

Ücreti kim öder, nasıl belirlenir?

Yıllık periyodik kontrol ücreti, A tipi muayene kuruluşu tarafından bina sorumlusundan KDV dahil olarak tahsil edilir (md. 23/1). Ücret, yönetmelikte öngörülen komisyonun belirlediği taban ve tavan aralığında ilgili idarenin karar organınca belirlenir (md. 10). Bu nedenle tutar idareden idareye değişebilir.

Sarı ya da kırmızı etiketli asansörlerde yapılan birinci takip kontrolü için bina sorumlusundan ayrıca ücret istenemez. İkinci ve sonraki takip kontrollerinin ücreti, ilgili idare ile muayene kuruluşunun protokolüne bağlıdır. Bu ücret periyodik kontrol ücretini geçemez (md. 9/7, 24/5).

Periyodik kontrol ücreti, eksikliklerin giderilmesi için ödenecek revizyon bedelinden ayrıdır. Revizyon maliyetinin nasıl oluştuğunu maliyet rehberimizde anlattık.

Kontrolde neye bakılır?

Muayene görevlisi asansörü, yönetmelik eklerinde yer alan kontrol listelerine göre inceler (md. 17, 16/4). Kullanımdaki asansörün güvenlik seviyesi belirlenirken TS EN 81-80 standardında tanımlı tehlikeli durumlar esas alınır (md. 25/1). Kontrolde genellikle incelenen başlıca alanlar şunlardır:

• Kabin kapısı, kat kapıları ve kilitleri
• Kapı ışık perdesi (fotosel) ve güvenlik hattı
• Paraşüt fren ve hız regülatörü
• Taşıyıcı halatlar veya zincirler
• Acil alarm ve iki yönlü iletişim
• Acil kurtarma imkânı
• Kuyu aydınlatması ve kuyu dibi güvenlik boşluğu
• Makine dairesine erişim ve aydınlatma
• Topraklama ve elektrik güvenliği

Eksikliklerin genellikle hangi sonuca yol açtığını ve tipik çözümlerini EN 81-20 uygunsuzluk tablosunda görebilirsiniz.

Kontrol günü hazırlık listesi

Kontrolün sorunsuz geçmesi çoğu zaman kontrol günü yapılan küçük hazırlıklara bağlıdır. Aşağıdaki liste yönetmelikte tek tek sayılmış yükümlülükler değil, uygulamada işe yarayan önerilerdir.

1. Kontrol tarihini bakım firmanıza bildirin ve kontrol sırasında firmanın bir yetkilisinin binada bulunmasını rica edin.
2. Son aylık bakım formlarını, bir önceki periyodik kontrol raporunu ve varsa eksiklik giderme belgelerini tek dosyada toplayın.
3. Makine dairesi, kuyu dibi ve kumanda panosu için gereken anahtarları hazır bulundurun.
4. Makine dairesinde ve kuyu dibinde depolanmış eşya varsa kaldırtın, erişim yollarını açık tutun.
5. Sakinlere kontrol saatini duyurun ve kontrol sırasında asansörün bir süre kullanılamayacağını belirtin.
6. Önceki raporda yazan eksiklerin giderildiğini bakım firmasıyla birlikte kontrol edin ve belgelerini dosyaya ekleyin.

Kontrol sırasında görevliye eşlik edecek kişinin, yöneticinin ya da görevlendirilen bir sakinin, asansörün geçmişini bilmesi faydalıdır. Son bir yıl içinde yaşanan arızalar ve yapılan onarımlar hakkındaki sorulara net cevap vermek, raporun doğru hazırlanmasına katkı sağlar.

Rapor ve etiket

Kontrolün sonucu bir raporla belgelenir ve rapor bina sorumlusuna, ilgili idareye ve asansörün bakımını yapan firmaya iletilir (md. 24/1). Asansöre ise sonuç sınıfına uygun renkteki bilgi etiketi iliştirilir (md. 11):

• Yeşil — kusursuz; asansör kullanılır, aylık bakım sürer.
• Mavi — hafif kusurlu; eksikler bir sonraki periyodik kontrole kadar giderilir.
• Sarı — kusurlu; eksikler en fazla 120 gün içinde giderilir.
• Kırmızı — güvensiz; kullanıma izin verilmez, asansör en fazla 60 gün içinde güvenli hâle getirilir.

Her rengin ayrıntılı anlamını ve bina yönetiminin ne yapması gerektiğini etiket renkleri rehberinde anlattık.

Takip kontrolü nasıl işler?

Sarı ve kırmızı etiketli asansörlerde süre sonunda muayene kuruluşu takip kontrolü yapar. Takip kontrolü, raporun iletildiği tarihten kırmızı etikette 60, sarı etikette 120 gün sonra yapılır (md. 24/1-2). Kontrolde asansör hâlâ güvensizse ya da uygunsuzluklar sürüyorsa ilgili idare asansörün elektriğini keserek mühürler ve hizmetten men eder (md. 11/6, 11/8).

Mühürlenen asansörde düzeltmeye başlamak için bina sorumlusu ilgili idareye ve muayene kuruluşuna başvurur. Bir defaya mahsus düzenlenen mühür bozma tutanağında düzeltme süresi en fazla 45 iş günüdür (md. 11/9). Kırmızı etiket aldıysanız izlenecek adımları kırmızı etiket yol haritasında gün gün anlattık.

Kontrolde sık çıkan sorunları önlemek

Periyodik kontrolde çıkan eksiklerin bir kısmı yıllar içinde yavaşça gelişir ve aylık bakımda erken fark edilebilir. Bakım firmanızdan her yıl kontrolden önce kısa bir ön değerlendirme istemek sürprizleri azaltır. Bu değerlendirmede özellikle şunlara bakılmasını isteyin:

• Kat kapısı kilitlerinin ve kapı kontaklarının çalışması
• Acil alarm butonunun ve iki yönlü iletişimin gerçekten bir kişiye ulaşması
• Kuyu ve makine dairesi aydınlatmasının yanması
• Kabin kapısındaki ışık perdesinin engeli algılaması
• Makine dairesi kapısının kilitli, erişim yolunun açık olması

Ön değerlendirmede çıkan küçük eksikleri kontrolden önce giderirseniz sarı ya da kırmızı etiket ihtimali azalabilir. Yine de kontrolün sonucunu muayene kuruluşu belirler.

Aylık bakımla ilişkisi

Periyodik kontrol ile aylık bakım birbirine karıştırılmamalıdır. Bakım, bakım sözleşmesi imzaladığınız yetkili servisin ayda en az bir kez yaptığı işlemlerdir; amaç asansörü çalışır ve güvenli durumda tutmaktır (Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği md. 4/e, 8/1). Periyodik kontrol ise yılda en az bir kez, muayene kuruluşunun asansörün güvenlik durumunu tespit etmesidir.

İyi yapılan aylık bakım, periyodik kontrolde çıkabilecek eksiklerin önemli bir kısmını önceden yakalar. Asansörün bakımını yaptırmak ve bakım ücretini ödemek bina sorumlusunun yükümlülüğüdür (md. 14/1). Bakım firmasında TS 12255 kapsamında TSE Hizmet Yeterlilik Belgesi aranır (md. 13/1). Doğru firmayı seçmek için yetkili firma seçimi rehberine, bakım kapsamı için bakım sözleşmesi sayfasına bakabilirsiniz.

Kaynaklar

Ankara'daki protokollü muayene kuruluşu ve güncel ücret tarifesi dönemsel olarak değişebilir; yayımlanan son duyuruyu belediyeden teyit edin.

• Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği — Resmî Gazete 04.05.2018, sayı 30411 (tam metin)
• Yönetmeliğin resmî künyesi — mevzuat.gov.tr (değişiklik: RG 13.09.2022/31952)
• Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği — Resmî Gazete 06.04.2019, sayı 30737
• Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı — yetkilendirilmiş muayene kuruluşu duyuruları
• Ankara Büyükşehir Belediyesi — periyodik kontrol duyuruları ve ücret tarifesi