Kısa cevap
EN 81-20 ve EN 81-50, yeni asansörlerin yapımı ve montajı için kullanılan uyumlaştırılmış standartlardır. Kullanımdaki bir asansörü sırf eski olduğu için EN 81-20'ye tam uyumlu hâle getirmek genel bir zorunluluk değildir. Periyodik kontrolde mevcut asansörün güvenlik seviyesi belirlenirken TS EN 81-80'de tanımlı tehlikeli durumlar esas alınır (Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 25/1). Kapı kilidi, paraşüt fren, acil alarm gibi somut eksiklikler ise raporda sınıflandırılır ve etiket rengine yansır.
EN 81-20 uygunsuzluk tablosundan önce üç standart arasındaki farkı göreceksiniz. Tabloda eski asansörlerde sık görülen on iki uygunsuzluk yer alır: neden risk oldukları, periyodik kontrolde genellikle hangi sonuca yol açtıkları, tipik çözümleri ve ilgili hizmet sayfası.
EN 81-20, EN 81-50 ve EN 81-80 arasındaki fark
| Standart | Ne için kullanılır? | Hangi asansörü ilgilendirir? |
|---|---|---|
| TS EN 81-20 | Yolcu ve yük asansörlerinin yapım ve montaj kuralları | Yeni monte edilen asansörler |
| TS EN 81-50 | EN 81-20 ile birlikte kullanılan tamamlayıcı standart | Yeni monte edilen asansörler |
| TS EN 81-80 | Mevcut yolcu ve yük asansörlerinin güvenliğini geliştirme kuralları | Kullanımdaki, özellikle eski asansörler |
EN 81-20 ve EN 81-50'ye uygunluk, yeni asansörlerin Asansör Yönetmeliği'nin (2014/33/AB) temel gereklerine uygun olduğu karinesini sağlar. Periyodik Kontrol Yönetmeliği, piyasaya arz edilen asansörlerde hangi uyumlaştırılmış standardı arayacağını 1 Eylül 2017 tarihine göre ayırır (md. 16/11). Teknik çevreler bu tarihi genellikle EN 81-20/50'ye geçişle birlikte anar.
TS EN 81-80 ise yeni asansör imalat standardı değildir. Yönetmelik onu “mevcut yolcu ve yük asansörlerinin güvenliğini geliştirme kuralları” olarak tanımlar (md. 4/k). Kullanımdaki asansörlerin güvenlik seviyesini artırmak için bu standarda bakılır.
Eski asansörüm EN 81-20'ye uymak zorunda mı?
Genel bir zorunluluk yoktur. Mevcut asansörler EN 81-20/50'ye göre yeniden imal edilmek zorunda değildir. Bununla birlikte şu durumlarda yükümlülük doğar:
- Periyodik kontrolde tespit edilen somut uygunsuzlukların, etiket rengine göre öngörülen süre içinde giderilmesi gerekir.
- 15 Ağustos 2004'ten önce monte edilmiş bir asansörde beyan yükü, hızı ya da seyir mesafesi değiştirirseniz muayene kuruluşu periyodik kontrolde TS EN 81-80 kurallarına uygunluk arar (md. 16/10).
- Mevcut asansörün güvenlik seviyesi, TS EN 81-80'deki tehlikeli durumlar esas alınarak yakın eş değer bir seviyeye getirilerek artırılır (Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği md. 16).
1 Ocak 1950'den önce monte edilmiş, tarihi dokusu olan asansörlerde ise “iyi mühendislik uygulaması” esas alınır (Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 25/2).
Tabloyu okumadan önce
Önemli not: Bir uygunsuzluğun hangi sonuç sınıfına gireceğine, yönetmelik eklerindeki kontrol listelerine göre A tipi muayene kuruluşu karar verir. Aynı eksiklik, derecesine ve asansörün durumuna göre farklı sınıfta değerlendirilebilir. Bu tablo yalnızca yol göstermek içindir; asansörünüzün kesin sonuç sınıfı ve etiket rengi periyodik kontrol raporunda yazar.
“Tipik çözüm” sütunundaki adlar, maliyet hesaplayıcımızdaki kalem adlarıyla aynıdır. Böylece raporunuzdaki bir bulgunun tahmini maliyetini bulabilirsiniz. Çözümü yetkili servis uygular ve kesin kapsam keşifte belirlenir.
EN 81-20 uygunsuzluk tablosu: sık görülen uygunsuzluklar ve etiket rengi
| Uygunsuzluk | Neden risk? | Kontrolde genellikle yol açabileceği sonuç | Tipik çözüm (kalem) | İlgili hizmet |
|---|---|---|---|---|
| Kat kapısı kilidinin aşınmış olması veya kilit kontağının çalışmaması | Kabin katta değilken kapı açılabilir; kuyuya düşme riski | Genellikle güvensiz — kırmızı | Kat kapısı kilitlerinin yenilenmesi | Kırmızı etiket giderme |
| Kabin kapısının olmaması veya kabin kapısı kilidinin çalışmaması | Hareket sırasında kuyu duvarına temas ve sıkışma riski | Duruma göre güvensiz veya kusurlu — kırmızı / sarı | Tam otomatik kabin kapısı | Kapı değişimi |
| Paraşüt frenin testte kabini tutmaması | Aşırı hız veya askı arızasında kabin durdurulamaz | Genellikle güvensiz — kırmızı | Paraşüt fren ve hız regülatörü | Kırmızı etiket giderme |
| Hız regülatörünün çalışmaması veya ayarının bozuk olması | Aşırı hız algılanmaz, paraşüt fren devreye girmez | Genellikle güvensiz — kırmızı | Paraşüt fren ve hız regülatörü | Asansör revizyonu |
| Taşıyıcı halatlarda aşınma, tel kopukları veya uzama | Halat kopması ve kabinin kontrolsüz hareketi | Aşınmanın derecesine göre kusurlu veya güvensiz — sarı / kırmızı | Taşıyıcı halatların değişimi | Asansör revizyonu |
| Acil alarm veya iki yönlü iletişimin çalışmaması | Kabinde mahsur kalan kişi yardım çağıramaz | Genellikle kusurlu — sarı | Acil alarm ve iki yönlü iletişim sistemi | Sarı etiket eksiklik giderme |
| Kuyu aydınlatmasının yetersiz olması veya hiç olmaması | Bakım ve kurtarma sırasında düşme, yaralanma | Kusurlu veya hafif kusurlu — sarı / mavi | Kuyu aydınlatması ve elektrik tesisatı | Sarı etiket eksiklik giderme |
| Kabin kapısında ışık perdesi (fotosel) veya kapı güvenlik hattı eksikliği | Kapanan kapı yolcuya çarpabilir, sıkışma olabilir | Kusurlu veya hafif kusurlu — sarı / mavi | Kabin kapısı ışık perdesi (fotosel) | Kapı değişimi |
| Elektrik kesintisinde kabini kata getirecek acil kurtarma imkânının olmaması | Yolcular uzun süre kabinde mahsur kalabilir | Genellikle kusurlu — sarı | Acil kurtarma (akülü) ünitesi | Kumanda panosu değişimi |
| Makine dairesine güvenli erişimin ve aydınlatmanın yetersiz olması | Bakım personeli düşebilir; yetkisiz kişiler girebilir | Kusurlu veya hafif kusurlu — sarı / mavi | Modelde ayrı kalem yok; aydınlatma ve erişim düzenlemesi keşfimize göre | Asansör revizyonu |
| Kuyu dibinde yeterli güvenlik boşluğunun bulunmaması | Kuyu dibinde çalışan kişi kabin altında sıkışabilir | Duruma göre güvensiz veya kusurlu — kırmızı / sarı | Modelde ayrı kalem yok; mühendislik projesine göre (Mühendislik, proje ve belgelendirme) | Asansör modernizasyonu |
| Topraklama veya elektrik güvenlik devresi eksikliği | Elektrik çarpması ve kumanda arızası riski | Ölçüm sonucuna göre güvensiz veya kusurlu — kırmızı / sarı | Kuyu aydınlatması ve elektrik tesisatı; gerekirse Kumanda panosu (frekans invertörlü) | Kumanda panosu değişimi |
Tablo sık görülen durumları kapsar; raporunuzda burada olmayan bir bulgu da yer alabilir. Hidrolik asansörlerde halat yerine hidrolik devre ve valf bloğu, makine dairesiz asansörlerde ise kuyu içindeki makineye erişim ve kurtarma düzeni öne çıkar. Ayrıntılar için hidrolik asansör ve makine dairesiz asansör sayfalarına bakabilirsiniz.
Sonuç sınıfı hangi süreyi başlatır?
Süreler, muayene kuruluşunun asansör için belirlediği sonuç sınıfına göre işler (Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 11):
- Kırmızı (güvensiz): kullanım yasak; en fazla 60 gün içinde güvenli hâle getirme, ardından takip kontrolü (md. 11/6, 24/1).
- Sarı (kusurlu): en fazla 120 gün içinde giderme, ardından takip kontrolü (md. 11/8, 24/2).
- Mavi (hafif kusurlu): bir sonraki periyodik kontrole kadar giderme (md. 11/10).
- Yeşil (kusursuz): giderilecek eksik yok; aylık bakım sürer.
Sarı ve kırmızı etikette takip kontrolünde eksik kalırsa asansör mühürlenir. Her rengin ayrıntısını etiket renkleri rehberinde anlattık.
Eksikleri tek tek mi, revizyonla birlikte mi gidermeli?
Raporda bir iki bulgu varsa ve asansörün geri kalanı iyi durumdaysa, yalnız bu bulguları gidermek genellikle en hızlı ve en ekonomik yoldur. Tablodaki birbirine bağlı birden fazla satır raporunuzda geçiyorsa, örneğin paraşüt fren, halatlar ve eski bir kumanda panosu birlikteyse, parçaları ayrı ayrı yenilemek yerine kapsamlı revizyonu değerlendirmek sonraki yıllarda yeniden eksik çıkma ihtimalini azaltır.
Kararı verirken asansörün yaşını, arıza geçmişini ve parça bulunabilirliğini de hesaba katın. Bu değerlendirmeyi revizyon mu, yenileme mi rehberinde adım adım ele aldık. Kalem tutarları için maliyet rehberine ve fiyatlar sayfasına bakın.
Rapordaki eksiklerin tahmini maliyeti
Etiket renginizi, asansör tipini ve durak sayısını seçin; eksiklik giderme ile kapsamlı revizyonun tahmini aralığını yan yana görün.
Maliyet hesaplayıcıyı açRaporu firmayla nasıl paylaşmalı?
Teklif isterken raporun tamamını paylaşın. Her bulguya tablodaki gibi bir çözüm karşılığı yazmamızı ve hangi işin bakım kapsamında, hangisinin ayrı iş olduğunu belirtmemizi isteyin. Aylık bakım yağlama, ayar, kontrol ve yıpranmaya bağlı bileşen değişimini içerir; tahrik ünitesi, kabin, kapı, güvenlik aksamı ve kumanda sistemi değişikliği ise bakımın dışında kalır (Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği md. 9/2-3).
Raporunuzu değerlendirip kapsamı birlikte belirleriz; eksiklikleri TSE Hizmet Yeterlilik Belgeli yetkili servis giderir. Firma değerlendirme ölçütleri için yetkili firma seçimi rehberine göz atın.
Kaynaklar
- Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği — Resmî Gazete 04.05.2018, sayı 30411 (tam metin)
- Yönetmeliğin resmî künyesi — mevzuat.gov.tr (değişiklik: RG 13.09.2022/31952)
- Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği — Resmî Gazete 06.04.2019, sayı 30737
EN 81 standartları hakkında sık sorulanlar
İlgili rehberler
