Asansör Revizyonu mu, Komple Yenileme mi?

Kısa cevap

Asansörün taşıyıcı sistemi, kuyusu ve kabini sağlam, periyodik kontrolde çıkan eksikler ise belirli parçalarla sınırlıysa genellikle revizyon ya da modernizasyon yeterlidir. Komple yenilemeyi şu durumlarda düşünmek mantıklıdır: arızalar sıklaşmış, parça bulmak zorlaşmış, kabin ve kuyu ölçüleri binanın ihtiyacına yetmiyor ya da revizyon bütçesi yenileme maliyetine yaklaşıyor. Kesin karar, yetkili servisin mühendisinin yerinde yaptığı incelemeye ve hazırladığı projeye göre verilmelidir.

Bu rehberde üç seçeneği tanımlıyor, altı karar kriterini tek tek açıklıyor ve seçenekleri bir tabloda karşılaştırıyoruz. Yazının sonunda yönetim toplantısında kullanabileceğiniz basit bir karar akışı bulacaksınız.

Üç seçenek: revizyon, modernizasyon, komple yenileme

Revizyon

Revizyon, asansörün gövdesi ve kuyusu korunarak güvenlik donanımının, kumanda sisteminin ve taşıyıcı sistemin yenilenmesidir. Kapı kilitleri, paraşüt fren ve hız regülatörü, acil alarm, kurtarma ünitesi, halatlar ve kumanda panosu tipik kalemlerdir. Yalnızca rapordaki birkaç maddenin tamamlanması ise daha dar kapsamlı bir “eksiklik giderme” işidir.

Modernizasyon

Modernizasyon, revizyon kapsamına ek olarak motorun, kabin ve kat kapılarının ve kabin içinin yenilenmesidir. Asansör aynı kuyuda çalışmaya devam eder, ancak kullanıcı açısından çok daha yeni bir asansör deneyimi sunar: daha yumuşak kalkış ve duruş, tam otomatik kapılar ve genellikle daha düşük enerji tüketimi.

Komple yenileme

Komple yenilemede mevcut asansör sökülür ve yerine yeni bir asansör monte edilir. Yeni asansör, piyasaya arz edildiği tarihte yürürlükte olan uyumlaştırılmış standartlara, bugün teknik çevrelerde EN 81-20/50 olarak bilinen standartlara göre yapılır. Piyasaya arz edilen her asansör en az üç yıl garantilidir (Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği md. 11/2). Kuyu ölçüleri yeni asansöre uymuyorsa inşai düzenleme de gerekebilir.

Karşılaştırma tablosu

Tablodaki tutarlar kademelerin genel tahmini aralıklarıdır. Binanıza özel aralığı hesaplayıcıyla, kesin fiyatı keşifle öğrenebilirsiniz.

Karar kriterleri

1. Asansörün yaşı

Yaş tek başına karar sebebi değildir; iyi bakılmış eski bir asansör, bakımı aksatılmış daha yeni bir asansörden sağlam olabilir. Yine de yaş ilerledikçe sökme ve uyarlama işi artar; maliyet modelimizde 30 yaşın üzerindeki asansörler için yüzde 20'lik bir artış öngörülür. Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 25/2'ye göre 1 Ocak 1950'den önce monte edilmiş tarihi asansörlerde periyodik kontrolde “iyi mühendislik uygulaması” esas alınır. Bu yüzden bu binalarda özgün yapıyı koruyan bir revizyonu da düşünebilirsiniz.

2. Arıza sıklığı

Aylık bakım formlarını ve arıza kayıtlarını son iki yıl için gözden geçirin. Aynı parça sürekli bozuluyorsa, kabinde mahsur kalma olayları sıklaşmışsa ya da asansör ayda birkaç kez duruyorsa, sorun tek parçada değildir. Sistemin genel yorgunluğuna işaret eder. Bu durumda en azından kapsamlı revizyon, çoğu zaman modernizasyon gündeme gelir.

3. Parça bulunabilirliği

Eski kumanda panoları ve motorlar için yedek parça bulmak zorlaşabilir. Bakım firmanıza, arızalanması hâlinde asansörü uzun süre durduracak parçaların hangileri olduğunu ve bu parçaların tedarik süresini sorun. Parça bulamazsanız asansör haftalarca kapalı kalabilir. Bu risk planlı bir modernizasyonu genellikle daha cazip yapar.

4. Etiket geçmişi

Son birkaç periyodik kontrol raporunu yan yana koyun. Her yıl farklı bir eksikten sarı ya da kırmızı etiket alınıyorsa, parça parça harcama yapmak yerine kapsamlı bir çözüm düşünmenin zamanı gelmiştir. Hangi eksikliğin genellikle hangi etikete yol açtığını uygunsuzluk tablosunda, renklerin anlamını etiket renkleri rehberinde görebilirsiniz.

5. Kuyu ve kabin ölçüleri

Kabin, binanın bugünkü ihtiyacını karşılıyor mu? Tekerlekli sandalye, bebek arabası ya da sedye kabine sığmıyorsa revizyon bu sorunu çözmez. Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 34'e göre bina sorumlusu engellilerin erişimini sağlamakla da yükümlüdür. Ölçü sorunu olan binalarda seçenekleri bir mühendisle birlikte değerlendirin. İlgili seçenekler için engelli platformu ve sedye asansörü sayfalarına bakabilirsiniz.

6. Bütçe ve toplam maliyet

Karşılaştırmayı yalnız bugünkü teklif tutarıyla değil, önümüzdeki yıllarda beklenen harcamalarla birlikte yapın. Bu yıl eksiklik gidermeye, iki yıl sonra panoya, ardından motora para harcamak, toplamda tek seferlik bir modernizasyona yaklaşabilir. Kalem tutarlarını maliyet rehberinde, kademe aralıklarını fiyatlar sayfasında bulabilirsiniz. Komple yenileme için modelimizde bir tutar yoktur; bu seçeneğin maliyeti firmanın hazırlayacağı projeye göre belirlenir.

Karar akışı

1. Son periyodik kontrol raporlarını, bakım formlarını ve arıza kayıtlarını bir dosyada toplayın.
2. Raporlarda taşıyıcı sistem, kuyu veya kabin yapısıyla ilgili ağır bir bulgu olup olmadığını bakım firmanıza sorun.
3. Eksikler parça düzeyindeyse eksiklik giderme ve kapsamlı revizyon tekliflerini karşılaştırın.
4. Kapı, motor ve konfor sorunları öne çıkıyorsa modernizasyon teklifini de isteyin.
5. Yapısal sorun, yetersiz kabin ölçüsü veya sık arıza varsa firmadan komple yenileme projesi ve teklifi isteyin.
6. Seçenekleri toplam maliyet, kullanım dışı kalma süresi ve güvenlik kazanımıyla karşılaştırarak kat malikleri kuruluna sunun.

Kurul sürecinin ayrıntıları için kat malikleri kararı rehberine bakabilirsiniz.

Etiket süresi işliyorsa ne yapmalı?

Kırmızı etiketli asansörde en fazla 60, sarı etiketli asansörde en fazla 120 günlük süre vardır (Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği md. 11/6, 11/8). Komple yenileme projesi, onay ve montaj bu süreye her zaman sığmayabilir. Böyle bir durumda önce rapordaki eksikleri giderip asansörü güvenli hâle getirebilir, yenilemeyi ardından planlayabilirsiniz. İki kez harcama yapmamak için hangi parçaları yenilemede yeniden kullanabileceğinizi firmayla baştan konuşun. Gün gün plan için kırmızı etiket yol haritasına göz atın.

Hız, kapasite veya seyir mesafesi değişecekse

Asansörün hızını, kapasitesini ya da seyir mesafesini değiştirmek isteyebilirsiniz. 15 Ağustos 2004'ten önce monte edilmiş bir asansörde bu tür bir değişiklik yapılırsa, periyodik kontrolde TS EN 81-80 gereklilikleri aranır (md. 16/10). Böyle bir değişiklik modernizasyonun kapsamını ve maliyetini artırabilir. Bu isteği karar aşamasında firmaya açıkça söyleyin.

Karar verirken sık yapılan hatalar

• Yalnızca bugünkü teklifi karşılaştırmak. Ucuz görünen bir eksiklik giderme, birkaç yıl içinde pano ve motor harcamasıyla birleşince toplamda daha pahalıya gelebilir.
• Arıza kayıtlarına bakmadan karar vermek. Sık duran bir asansörde sorun genellikle tek parçada değildir; kayıtlar bunu açıkça gösterir.
• Kabin ölçüsünü hesaba katmamak. Revizyon kabinin iç ölçüsünü değiştirmez; erişim sorunu varsa bu seçenekle çözülmez.
• Tek firmanın görüşüyle yenilemeye karar vermek. Komple yenileme büyük bir bütçedir; en az iki firmadan hem revizyon hem yenileme seçeneğini isteyin.
• Kullanım dışı kalma süresini sakinlerle konuşmamak. Uzun sürecek bir işte merdiven kullanamayan sakinlerin ihtiyaçları önceden planlanmalıdır.

Kararı hangi yönde verirseniz verin, işi TSE Hizmet Yeterlilik Belgeli yetkili bir firmaya yaptırmak ve kapsamı sözleşmeye ayrıntılı yazdırmak aynı derecede önemlidir. Firmayı değerlendirme ölçütleri için yetkili firma seçimi rehberine bakabilirsiniz.

İlgili hizmetler

İhtiyacınızı değerlendirip uygun çözümü birlikte seçeriz; revizyon, modernizasyon ve yenileme işlerini TSE Hizmet Yeterlilik Belgeli yetkili servis yapar. Kapsam için şu sayfalara bakın: asansör revizyonu, asansör modernizasyonu, motor değişimi ve kumanda panosu değişimi.

Kaynaklar

• Asansör Periyodik Kontrol Yönetmeliği — Resmî Gazete 04.05.2018, sayı 30411 (tam metin)
• Yönetmeliğin resmî künyesi — mevzuat.gov.tr (değişiklik: RG 13.09.2022/31952)
• Asansör İşletme ve Bakım Yönetmeliği — Resmî Gazete 06.04.2019, sayı 30737